Quan niệm trả báo theo Phật giáo

Bạn Hồng Tú thân mến!

Trả báo là cách gọi dân gian của việc tiếp nhậnquả báo xấu ác hình thành do những nghiệp nhânbất thiện đã gieo. Theo Phật giáo, khi một nghiệp nhân được tạo ra, trải quathời gian cùng với sự tương tác của các duyên (những nhân phụ), nghiệp quả sẽ được hình thành. Nghiệp quả này thường không đồng nhất với nghiệp nhân, trong nhiều trường hợpnghiệp quả sai khác rất nhiều, bởi có sự can thiệp và chi phối của các duyên. Thế nên, nói nhân-quả là nói tắt, nói đủ phải là nhân-duyên-quả. Biểu thức này xác quyết một điều, tùy thuộc vào sự chi phối của duyên mà có quả khác biệt nhiều hay ít so với nhân.

Ví dụ, chúng ta mua hạt giống bắp (nhân) loại tốt nhất về gieo trồng, nhưng vì thời tiết, thổ nhưỡng và kỹ thuật chăm sóc (duyên) không phù hợp nên đến khi thu hoạch trái bắp (quả) với chất lượng không tốt như giống của nó; hoặc tình huống ngược lại. Điều này cho thấy biểu thức nhân-nào-quả-nấy không chính xáctuyệt đối vì duyên chi phối sẽ khiến cho quả lệch hướng với nhân. Do vậy, nhận thức đúng về nhân quả theo Phật giáo, cần chú trọng đến yếu tố duyên, tức các nhân phụ. Nhân quá khứ đã định, duyên một phần thuộc quá khứ và một phần đang tiếp diễn ngay trong hiện tại, quả sẽ xảy ra ở tương lai gần hoặc xa. Và như thế, nhân quả cần được nhìn nhận trong tương quan duyên khởi, các pháp vừa là nhân, vừa là duyên, vừa là quả chi phối lẫn nhau trùng trùng điệp điệp.

Thành ra, khi quả báo xấu thình lình xảy đến (quả đã chín muồi) thì chúng ta hãy mặc nhiên hay an nhiên thọ quả. Nhưng trong trường hợpquả báo chưa đến hoặc đang đến mà ta có thể biết được (như có người đang tâm hại mình) thì cần nỗ lực để chuyển hóa. Những cố gắng này chính là đang tạo thêm duyên mới để can thiệp vào quả. Việc này hoàn toàn có tính chủ động, phụ thuộc rất nhiều vào bản lĩnh, ý chí cùng trí tuệ của người trong cuộc. Giống như, tài xế đang chạy xe xuống đèo và phát hiện xe mất phanh, quả báo sẽ thế nào? Bấy giờ, ngồi yên chịu chết hay bình tĩnh và nhanh trí vận dụng hết kỹ năng lái xe có được để vượt qua hiểm nạn. Ngồi yên chịu chết không phải là trả báo theo quan điểmnhân quảPhật giáo. Cũng như biết người xấu đang triển khaikế hoạch hại mình mà an phậnchấp nhận chờ trả quả, đó quan niệm và hành xử thiếu trí tuệ, không phải là thái độ ứng xử đúng Chánh pháp.

Do vậy, khi biết người khác đang tìm cách hãm hại mình, việc đầu tiên mình nghĩ ngay đến nhân quả của mình. Không có việc gì mà chẳng có nguyên nhân, chắc chắn mình đã tạo nhân bất thiện trong quá khứ gần hay xa với họ. Khi biết vậy rồi liền tìm mọi cách tạo duyên để chuyển hóa. Nếu hiểu nhầm thì lập tứchòa giải, nếu gây thiệt hại thì nhanh chóng thương lượngđền bù, nếu họ tức giận thì tìm cáchxoa dịu, nếu tình hìnhnghiêm trọng hơn thì báo các ban ngành chức năng để được bảo vệ và xử lý theo pháp luật v.v… Từ chỗ hiểm nguy chúng ta phải phát huy trí tuệ và từ bitìm cách thoát ra để an toàn cho mình và người. Tất cả những nỗ lực này là rất cần thiết và hoàn toànđúng đắn với quan điểm nhân-duyên-quả của Phật giáo. Vì nhân quảtương tục, tiếp nối không ngừng nên quả báo luôn hiện hữutrong đời sống, người Phật tử cần tiếp nhậnquả báo xảy ra hàng ngày với trí tuệ.

Khi đã thấy rõ sự vận hành của nhân quả bằng trí tuệ, người Phật tử sẽ linh độngtùy duyên trong ứng xử, chuyển hóa và tiếp nhận mọi quả báo thuận hay nghịch, tốt hoặc xấu. Tất cả đều hoàn toàn chủ động, kể cả một số trường hợpan nhiênchấp nhậntrả quả cũng phải chủ động phát nguyện. Phát huy tuệ giác, tích cực và chủ động tạo ra nghiệp mới (duyên) thiện lành để góp phần chuyển hóa các nghiệp quả xấu ác chính là tu, đó cũng chính là nhận thức và hành xử đúng đắn theo nhân quả theo Phật giáo.

Chúc bạn tinh tấn!

Tổ Tư vấn Báo Giác Ngộ ([email protected])

Xem thêm:
Nhân Duyên Quả (Sách song ngữ Vietnamese-English PDF) by Thiện Phúc
Nhân Quả Nghiệp Báo (Giới Đức – Minh Đức Triều Tâm Ảnh)
Muôn kiếp nhân sinh (many times – many lives) | audio book & ebook PDF by Nguyên Phong