LÀM THẾ NÀO ĐỂ ĐOẠN TRỪ CÁC LẬU HOẶC ?
THÍCH NỮ HẰNG NHƯ
DẪN NHẬP
Đã sanh làm kiếp con người, có ai mà không khổ? Cái khổ nó theo mình từ nhỏ đến khi khôn lớn, và sẽ khổ hoài cho tới khi trút hơi thởcuối cùng. Nhưng chết rồi cũng chưa hết khổ. Vì tâm thức của con người sẽ bị nghiệp lực dẫn đi tái sanh. Nếu đời sốnghiện tại, con người biết tu hành, làm việc thiện lành tránh việc hung ác, thường tạo nhiều phước báo, thì khi chết được tái sanh làm người. Ngược lại sống ở đời với tâm địaác độc, xấu xa, luôn gây phiền não khổ đau cho người khác, thì sau khi chết bị đọa vào một trong ba đường khổ: súc sanh, ngạ quỷ hay địa ngục. Và cứ thế hết đời này qua đời khác, chúng sanh cứ như vậy chịu trôi lăn, lặn ngụp, đắm chìm trong bể khổ đường mê, không bao giờ thoát khỏivòng luân hồi sanh tử.
Mô tả về nỗi khổ của con người, Đức Phật giảng rất rõ trong bài kinhTứ Diệu Đế. Con người khổ là do nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân chính là do tham dục, khát ái về các món: tài, sắc, danh, thực, thùy… nhằm phục vụthỏa mãnsáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Vì lòng tham lam khao khát không bờ bến, nên nó luôn thúc đẩycon người có những hành động bất kể tốt hay xấu, ngay cả việc hại người cũng không từ nan, miễn sao đạt mục đích thì thôi. Chính lòng tham vô đáy đó, khiến con người lúc nào cũng dằn vặt lo âuphiền não cho dù thành công hay thất bại.
Sau khi chứng ngộTam Minh đặng quả vị A-La-Hán Vô ThượngChánh Giác, hoàn thànhcon đườnggiải thoát. Đức Phật đã xác định con người bị luân hồi sanh tử là do lậu hoặc. Chấm dứtlậu hoặc là chấm dứtluân hồi sanh tử. Như vậy bậc A-La-Hán là những bậc không còn luân hồi sanh tử nữa. Nghĩa là đã đoạn trừ mọi lậu hoặc. Chúng ta là người phàm phu đang gánh chịu nhiều phiền não khổ đau. Nay đi tìm chân lýgiải thoát, cần phảihiểu rõlậu hoặc là cái gì? Và làm thế nào để đoạn trừ các lậu hoặc đó?
LẬU HOẶC LÀ GÌ?
“Lậu hoặc” dịch theo âm tiếng Hán. Chữ gốc là “Ãsava” (Pãli) hay “Ãsrava” (Sanskrit). Lậu có nghĩa đen là chất mủ rỉ chảy từ thân cây. Hoặc có nghĩa là dơ bẩn, ô uế hay là mê mờ, mê lẩn.
Trong giáo pháp nhà Phật, hai từ “lậu hoặc” nhằm ám chỉ những chất dơ bẩn, như là những dòng máu mủ hôi tanh dơ dáy, không ngừng rỉ chảy làm ô nhiễmtâm tríchúng sanh. Chất dơ bẩn đó là những đam mê ghiền nghiện không thể từ bỏ được, nó huân tập từ nhiều đời và tiếp tục tạo thêm ở đời này. Lậu hoặc chính là những tham, sân, si, mạn, nghi, tà kiến, bao gồmthành kiến, thiên kiến, định kiến, là lòng ích kỷ, là những ý nghĩác độc hại người, lợi mình… Nó chính là nguyên nhân khiến chúng sanh bị trầm luân trong biển khổ và luân hồisinh tửtriền miên trong các cõi: Trời, Người, Asula, Súc sanh, Ngạ quỷ, Địa ngục. Lậu hoặc chia làm bốn loại, đó là: Dục lậu, Hữu lậu, Kiến lậu và Vô minh lậu.
1. Dục lậu (Kãmãsava): Từ Kãmã có nghĩa là cõi dục, là thế giớivật chất, nơi chúng sanh đang tạm dung thân. Vì sống trong cõi dục nên chúng sanhham muốn những đối tượng bên ngoài do giác quantiếp xúc. Nếu Dục đi kèm với lậu thì cái tham muốn này mang tính chấtxấu xa, đồi bại, hư hỏng, dơ bẩn, lầm lạc. Dục lậu như là chất keo có năng lựclôi cuốn làm say đắm tất cả chúng sanh. Nó khiến con người bám chặt vào tiền tài, vật chất, nhà cửa, xe cộ, vàng bạc, nữ trang, bám chặt vào nhan sắc nhục dục, nó khiến chúng sanhham thíchchạy theodanh vọng, ham muốn được nổi tiếng, tham ăn tham ngủ v.v… Dục lậuchi phối cuộc sống của con người, nó lôi kéo chúng sanh vào con đườngđam mê không lối thoát. Tóm lại, dục lậu là tất cả những ham muốn đắm say của cảivật chất, những thù hận hay thú vui đam mêtình ái, sắc dục ngũ trần….
2. Hữu lậu (Bhavãsava): Chỉ cho sự tham ái, dinh mắc, chấp thủ thân này có thật, mong muốn luôn có mặt trong đời này để hưởng thụ, cũng như mong ước được tái sanh lên các cõi Trời của các vị Phạm thiên (Brahma) có sắc hình vi tế và Phạm thiênvô sắc. Trong ý nghĩa này chúng ta có thể hiểu Hữu lậu có ba dục là: Dục hữu, Sắc hữu và Vô sắc hữu. Dục hữu hay Dục cầu, tương tự như Dục lậu. Còn Sắc hữu và Vô sắc hữu , là muốn nói đến sự ham mê, mong muốn được chứng đắc các tầng thiền để thọ hưởngthiền lạc như hỷ, lạc, xả …
3. Kiến lậu (Ditthãsãva): Là cái nhìn thấy biết sai lệch, những tư tưởng, những triết lý, quan niệmsai lạc mà cho là đúng. Chấp thủ vào những điều sai lạc đó, đưa đến sự đối kháng, tranh chấp để bảo vệquan điểmcủa riêng mình. Đó là Kiến lậu. Kiến lậu là những phiền não thuộc về sở tri, về kiến thức, về quan niệm. Trên mặt chính trị, đảng phái, tôn giáo, hội đoàn, Kiến lậu là sự cố chấp, xuẫn động, dễ đưa đến hỗn loạn, chiến tranh, hận thù… làm tổn thương đến giá trịtinh thần, lòng nhân ái, làm mất đi công bằng và lẽ phải giữa con người với con người. Nếu Dục lậu, Hữu lậu gây phiền não tâm, thì Kiến lậu gây phiền não trí.
4. Vô minh lậu (Avijjãsava): Là trạng thái bất tri, tức trạng tháivô minh không hiểu biết cuộc sống của con ngườiliên quan đếnTứ Diệu Đế, Ngũ Uẩn, Thập Nhị Nhân Duyên… Nghĩa là không biết gì về khổ, về nguyên nhân gây ra khổ, sự chấm dứt khổ và con đườngchấm dứt khổ. Nói cách khác là không biết gì về tiến trình sinh diệt của ngũ uẩn, của mười hai nhân duyên khởi. Không hiểu nên không nhận ra “Cái Ta” hay “Cái Ngã” chỉ là “Ngã giả” không thực chất tính, không thực thể, nên nó Vô thường, Vô ngã, trống rỗng là tánh Không… nên cứ bám chặt vào quan điểmsai lầm, cho rằng ngũ uẩn này chính là mình, “là Ta,của Ta, Tự ngã của Ta”.
Tóm lại, Vô minh là trạng tháitâm khôngsáng suốt, không tỉnh thức, không tỉnh giác, thiếu hiểu biết. Vì Vô minh che mờ khiến người ta có những hành động lầm lạc, gieo trồng các vọng nghiệp, gọi chung là lậu hoặc, khiến con người phải chịu trôi lăn trong vòngsanh tử.
LÀM THẾ NÀO ĐỂ ĐOẠN TRỪ CÁC LẬU HOẶC ?
Nhằm giải quyết bài toán “làm thế nào để đoạn trừ các lậu hoặc?”,Đức Phật đã đưa ra nhiều phương cáchtu tập như: Tứ Niệm Xứ, Tứ Chánh Cần, Tứ Thần Túc, Ngũ Căn, Ngũ Lực, Thất Giác Chi, Bát Chánh Đạo… Hành giảthích hợp với pháp môn nào thì hành trìpháp môn đó!
Đặc biệt, bài “Kinh Tất Cả Các Lậu Hoặc” (Sabbàsava Sutta) nằm trong Trung Bộ Kinh (Majjhima Nikãya) do Cố Hòa Thượng Thích Minh Châu dịch sang Việt Ngữ, Đức Phật đã đưa ra một số phương phápdiệt trừlậu hoặc. Bài pháp này Đức Thế Tôn đã giảng tại thành Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika (Cấp-Cô-Độc) cho các vị tỳ-kheo.
Ngài dạy rằng: “Này các tỳ-kheo, do “không như lý tác ý” các lậu hoặc chưa sanh được sanh khởi, và các lậu hoặc đã sanh được tăng trưởng. Này các tỳ-kheo, do “như lý tác ý” các lậu hoặc chưa sanh khôngsanh khởi, và các lậu hoặc đã sanh được trừ diệt. Này các tỳ-kheo, có những lậu hoặc phải do tri kiến được đoạn trừ, có những lậu hoặc phải do phòng hộ được đoạn trừ, có những lậu hoặc phải do thọ dụng được đoạn trừ, có những lậu hoặc phải do kham nhẫn được đoạn trừ, có những lậu hoặc phải do tránh né được đoạn trừ, có những lậu hoặc phải do trừ diệt được đoạn trừ, có những lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ”.
KHAI TRIỂN BẢY PHÁP DIỆT TRỪ LẬU HOẶC
Tâm phàm phu là tâm chất chứa những chất ô nhiễm bị Phật ví như “hồ nướcđục” vì tâm trí lúc nào cũng tối tămmờ mịt với những ý nghĩ, đưa tới hành động, lời nói tạo nghiệp xấu xa, trong đạo Phật gọi là Ý nghiệp, Thân nghiệp và Khẩu nghiệp. Ba nghiệp này bị lậu hoặcchi phối, thúc đẩy, khiến những ý nghĩ, lời nói và hành động điên đảo tạo lắm phiền não cho chính mình và những người xung quanh. Muốn trong sạchhóa tâmphàm phu, muốn thanh tịnhba nghiệp, muốn ra khỏi vòng kiềm tỏa của khổ đau, của luân hồi sanh tử, hành giả phải tu tập để đạt đượctrạng thái tâm Vô lậu.
Tâm Vô lậu là tâm hoàn toàntrong sạch, không còn lậu hoặc, tập khí. Đó là tâm sáng suốt thấy biết như thật các pháp, không còn phân biệtnhị nguyên, nghĩa là không vướng bận với chuyện quá khứ, cũng không suy luậnsuy đoán gì ở tương lai. “Kinh Tất Cả Các Lậu Hoặc” dạy muốn đạt được tâm Vô lậu, hành giả có bảy cách tu theo pháp môn “Như Lý Tác Ý”. Chúng ta thử tìm hiểuý nghĩa của các pháp đó như thế nào.
– “Như lý tác ý” là khởi ý, tác ýsuy nghĩ những việc thiện lành đạo đứcthích hợp với lời dạy của Đức Phật. “Phi như lý tác ý” là khởi ý chấp nhận những ý tưởng có hại cho mình và cho người, những ý tưởng làm cản trở việc hành trì các pháp tu trên con đườnggiải thoát. Thí dụ như năm triền cái: tham, sân, hôn trầm, trạo hối và nghi là năm chướng ngại trong việc hành thiền khiến trí huệtâm linh không có cơ hội phát sáng.
1. Lậu hoặc được đoạn trừ do “Tri kiến”: Pháp này, hành giả phải xử dụng “tri kiến” để diệt trừlậu hoặc. Tri kiến là sự hiểu biết của ý thức. Nhờ có sự hiểu biết của ý thức, hành giả mới áp dụng được pháp “Như Lý Tác Ý” mà không áp dụng pháp “Phi Như Lý Tác Ý” để đoạn trừ lậu hoặc. Tri kiến có hai mặt: Chánh tri kiến và Tà tri kiến.
1-1: Tà tri kiến: Là tri kiến ác, là những hiểu biếtsai lầm, không đúng với chánh pháp, đi ngược với đạo đức làm người, gây buồn khổ cho mình và đau khổ cho người.
2-1: Chánh tri kiến:Đây là tri kiến thiện lành, cũng là chi thứ nhất trong Bát Chánh Đạo. Muốn có Chánh tri kiến, hành giả phải gần gủi với các bậc Thánh, các bậc Chân Nhân để được thấy, nghe, học hỏi, tu tậpthuần thục pháp của các bậc này. “Kinh Tất Cả Các Lậu Hoặc” dạy rằng: “… Này các tỳ-kheo, ở đâycó kẻ phàm phu ít nghe, không được thấy các bậc Thánh, không được thấy các bậc Chơn nhơn, không thuần pháp các bậc Chơn nhơn, không tu tập pháp các bậc Chơn nhơn, không tuệ tri các pháp cần phảitác ý, không tuệ tri các pháp khôngcần phải tác ý…” Có học hỏi pháp từ các bậc Thánh, bậc Chơn nhơn, hành giả mới tuệ tri được pháp nào cần tác ý thì tác ý, để dục lậu chưa sanh khôngsanh khởi hay dục lậu đã sanh được đoạn trừ; và pháp nào không cần tác ý thì không nên tác ý.
– Các pháp cần tác ý là: Đoạn tham, đoạn sân, đoạn si, nghĩa là tu tậptừ bỏ, đoạn diệt tâm tham, sân, si. Tác ýlìa bỏ, đoạn diệt tham, sân, si là “Như lý tác ý”. Người có tri kiến thiện là người chọn pháp tu đúng với Phật pháp, thuận với đạo đức, là người có Chánh tri kiến.
– Các pháp không cần tác ý là: Chấp thân ngũ uẩn có thật, dính mắc với tham, sân, si, mạn, nghi, tài, sắc, danh, thực, thùy. Người luôn tác ý sống với những tướng trạng này là đang xử dụng pháp “Phi Như Lý Tác Ý” khiến lậu hoặc chưa sanh sẽ sanh khởi, và lậu hoặc đã sanh được tăng trưởng. Đây là hạng người nuôi dưỡng trong tâm Tà kiến.
Nhờ có tri kiến, mà hành giả biết chọn lựa pháp nào là pháp “Như Lý TácÝ”, và “Phi Như Lý Tác Ý” để đoạn trừ lậu hoặc.
2. Lậu hoặc được đoạn trừ do “Phòng hộ”: Pháp thứ hai, Phật dạy là “pháp Phòng Hộ”. Để tâm không bị dính mắc sinh khởilậu hoặc vì tham đắm với sáu trần: sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. Hành giả phải phòng hộ sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Phòng hộ bằng cách nào? Trong cuộc sống hằng ngày khi giác quantiếp xúc với ngoại cảnh, hành giả cần có sự cảnh giác, giữ chánh niệmnội tâm, an trú với chánh kiến, nghĩa là không để tâmchạy theotrần cảnh rồi phân biệt, khen chê, thương ghét.
Áp dụng “pháp như lý tác ý” nhận rasự thật về bốn chân lý: “Đây là khổ,đây là khổ tập, đây là khổ diệt, đây là con đường đưa đến khổ diệt”. Nhờ tác ý như thế diệt trừ được ba kiết sử: thân kiến, nghi ngờ (Phật Pháp Tăng) và giới cấm thủ. Ngoài ra, hành giả không nên “phi như lý tác ý” những pháp không cần tác ý, vì nó sẽ khiến các lậu hoặc chưa sanh sẽ sanh khởi và các lậu hoặc đã sanh sẽ gia tăng.
Đây là công phugiữ gìn phòng hộ thuộc giới học. Học rồi phải thực hành. Sự phòng hộ các căn, giúp chế ngự được các tâm lý gây nên tàn hại, nhiệt não gọi là “phòng hộ đoạn trừ”. Tiến xa hơn, hành giảtu tập bằng cách đi vào công phuthiền Huệ hay thiền Định.
– Thiền Huệ:Thực tậppháp Như Thật (Yathabhũta). Khi giác quan (sáu căn) tiếp xúc với đối tượng (sáu trần). Đối tượng như thế nào, thấy biết như thế ấy, giữ tâm yên lặng (không nói thầm trong não), nghĩa là không để ý thức chen vào phê phán, khen chê. Pháp này giúp hành giả làm chủ được sự suy nghĩ của mình. Tu tậpthuần thụchành giả sẽ đạt được “Như Thật Tri Kiến”.
– Thiền Định:Thực tập pháp Thở (Ãnapãnasati) hay pháp Không Nói (không nói thầm trong não). Thực tậpan trú trong các Tánh. Khi Tánh Giác có mặt, thì Vọng tâmvắng mặt. Vọng tâm là tâm bị chi phối bởi lậu hoặc. Khi vọng tâmvắng mặt thì lậu hoặc cũng vắng mặt.
3. Lậu hoặc được đoạn trừ do “Thọ dụng”: Thọ dụng là xử dụng các phương tiện sống để hỗ trợ công phutu tậpgiải thoát, thực hànhphạm hạnh. Những thứ mà hành giả cần thọ dụngtrong đời sống hằng ngày là: y phục, thức ăn, thuốc men, sàng tọa chỗ ở. Xem những thứ này chỉ là phương tiện giúp ngăn ngừa nóng, lạnh, tránh bị ruồi, muỗi hay các loài bò sát xúc chạm. Xử dụng quần áo chỉ nhằm mục đíchche đậy sự trần truồng, chứ không phải để làm đẹp. Ăn uống chỉ nhằm nuôi thân khỏe để có sức mà tu. Tóm lạithọ dụngvừa đủ chứ không hưởng thụ, giải trí hay thỏa mãn sự đòi hỏi thích thú của bản ngã.
Nếu khôngthọ dụng như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu thọ dụng như lời Phật dạy thì các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy sẽ không còn nữa. Cách thọ dụng như vậy đoạn trừ được các lậu hoặc.
4. Lậu hoặc được đoạn trừ do “Kham nhẫn” : Con người sống trong cộng đồngxã hội, thường phải đương đầu với nhiều tranh chấp bất công. Đôi khi phải đối mặt với những hiểu lầm, vu khống, mạ lỵ. Nếu không tập tánh kham nhẫnchịu đựng thì chỉ chuốc lấy những phiền não khổ đau.Là người tu giải thoát, hành giả lại cần phải tu hạnh kham nhẫn nhiều hơn, để vượt qua những trở ngại khi lạnh, lúc nóng. Kham nhẫnchịu đựng những khi đói khát hay kham nhẫn với những sự xúc chạm do ruồi, muỗi, các loài bò sát mang tới. Hành giả cũng phải tập tánh kham nhẫn các cảm thọ về thân, những cảm thọthống khổ, khi bị đau nhức khốc liệt v.v… Nếu khôngkham nhẫn như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não sẽ sanh khởi. Chịu đựng và vượt qua được những khó khăn đó, thì lậu hoặc do kham nhẫn được đoạn trừ.
5. Lậu hoặc được đoạn trừ do “Tránh né”: Có những thứ mang lại nguy hiểm phiền não, mà hành giả không thể đối trị bằng “tri kiến, phòng hộ, thọ dụng hay kham nhẫn” mà phải “như lý tác ý tránh né” như tránh voi dữ, ngựa dữ, bò dữ, chó dữ, rắn rít, rừng rậm gai góc, hố sâu, vực thẳm, vũng lầy. Tránh xa những người say sưa, hung bạo, điên rồ. Tránh lai vãng những nơi nguy hại gây tai tiếng. Nếu không tránh né như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nhờ tránh né, mà hành giả tránh được những nguy hiểm, lo âu, sợ hãi, tránh được những bực bộiphiền não. Cho nên mới nói các lậu hoặc nhờ “tránh né” mà được đoạn trừ.
6. Lậu hoặc được đoạn trừ do “Trừ diệt”: Ở đây, hành giả phải thường biết và thường quan sáttrạng thái tâm của mình, không chấp nhận dục niệm, sân niệm hay các ác bất thiện pháp khởi lên. Hành giả phải “như lý tác ý” tận diệt, từ bỏ những tà pháp kể trên, không cho tồn tại. Nếu khôngtrừ diệt thì các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Cho nên hành giả phải biết pháp nào cần giữ và pháp nào phải đoạn trừ, diệt bỏ. Như vậy thì các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy mới không còn nữa.
7. Lậu hoặc được đoạn trừ do “Tu tập” : Pháp thứ bảy “Tu tập Thất Giác Chi”. Thất giác chi là bảy Bồ đề phần, là nhóm thứ sáu trong 37 Bồ đề phần, còn gọi là 37 phẩm trợ đạo. Thất giác chigồm có: Niệm giác chi, Trạch pháp giác chi, Tinh tấn giác chi, Hỉ giác chi, Khinh an giác chi, Định giác chi, và Xả giác chi.
1-7: Niệm Giác Chi: Là yếu tố đầu tiên cần phải khởi lên và tu tậpviên mãn mới đưa đến giác ngộ. Niệm Giác Chi này chính là Chánh Niệm trên lộ trình tu tập pháp Bát Chánh Đạo. Chánh niệmthực hành cần có bốn: Niệm Thân là nhớ đến chú tâmquan sát các cảm giác nơi thân. Niệm Thọ là nhớ đến chú tâmquan sát nơi thọ. Niệm Tâm là nhớ đến chú tâmquan sát nơi tâm. Niệm Pháp là nhớ đến chú tâmquan sát nơi pháp.
Tu tậpChánh niệm hay Niệm Giác Chi là rèn luyệntâm từthói quen vọng động tham sân si nhiều lậu hoặc đã ăn sâu từ vô thủy… nay có thói quen mới tĩnh lặng với cái Biết Không Lời.
2-7: Trạch pháp giác chi: Khi thành tựuNiệm Giác Chi, nghĩa là Niệm Giác đã đầy đủ rồi, thì hành giả có sự phân biệttư duy, suy lường pháp môn nào thiện, pháp môn nào bất thiện, pháp môn nào đưa đến giải thoát. Sự quan sátthông tuệ này được xem là huệ căn, huệ lực. Một sự chọn lựa đến chỗ cuối cùng không còn sự chọn lựa nào khác. Điều này có nghĩa là hành giả đã thông đạt tất cả pháp môn và chọn ra được một pháp mônthích hợp với căn cơ của mình để hạ thủ công phu. Sự chọn lựa theo Chánh kiến này gọi là Trạch Pháp Giác Chi.
3-7: Tinh tấn giác chi: Khi đã chọn lựa pháp môntu tập rồi thì nỗ lựctinh tấnhành trì. Tinh tấn trong bốn oai nghi, dùng phương phápTứ Chánh cần để tu tập. Đó là ngăn ngừaác tâm không để nó sinh khởi và chấm dứtác tâm nào đã lỡ sinh khởi. Cố gắngphát khởi các thiện tâm và duy trì các thiện tâm đó. Khi Niệm Giác Chi (Chánh Niệm) có mặt liên tục trên đối tượng là hành giả có đủ bốn yếu tốChánh Cần. Sự nỗ lựctinh tấn trong lúc hành thiền đòi hỏi hành giả sự khéo léo điều chỉnh để quân bìnhtrạng thái tâm, không quá nhiều nỗ lực cũng không quá ít. Tinh tấnquá sức khiến tâm dao động ra khỏi đề mụctu tập. Còn như tinh tấn quá ít hay lơ là khiến tâm dật vờ buồn ngủ.
4-7: Hỷ Giác Chi: Khi Tinh tấn tu tập, dẹp được tham sân si là những pháp bất thiện thì có niềm hân hoan hớn hở trong tâm tự khởi lên. Đức Phật từng kể lại kết quả khi đạt sơ thiền, tâm của Ngài tràn đầy hỷ lạc. Hỷ lạc này là do Ngài “ly dục, ly bất thiện pháp” mà sinh. Khi đạt được những tầng thiền cao hơn thì hỷ lạcgia tăng thấm đẫm cả thân tâm. Sự hân hoanhỷ lạc của hành giả lúc này gọi là Hỷ Giác Chi.
5.7: Khinh An Giác Chi: Nhờ tinh tấn tu tập loại trừ các ác pháp tham, sân, si. Hành giả nhập vào sơ thiền có tầm có tứ. Nhờ duyên này mà các pháp khác cũng yên lặng, đó gọi là trạng thái thuận khinh an ở mức độ thứ nhất. Hành giảtiếp tụctinh tấncông phu, Ngôn hành, Ý hành trong tâm vắng bặt, hành giảthể nhậpnhị thiền, tầm tứ yên lặng gia tăng mức độ khinh an thứ hai. Và cứ thế mức độ hỷ lạc và khinh an mỗi lúc gia tăng nhiều hơn. Đến khi hơi thở ngưng từng chập, trong kinh gọi là “tịnh tức” thì thân tâm của hành giảkhinh an đến mức tối diệu, không có khinh an nào khác vượt qua nó. Đó gọi là Khinh An Giác Chi.
6.7: Định giác chi: Hành giảlần lượt trải nghiệm qua bốn tầng thiền định: Sơ định, Nhị định, Tam định, Tứ định. Đạt đượctứ định, tâm hành giả hoàn toàn định tĩnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không vui, không buồn, không hạnh phúc cũng không khổ đau nghĩa là Tâm được giải thoát, được hoàn toàntự do không dính mắc với bất kỳ tướng trạng nào. Tâm lúc bấy giờ là Tâm Vô lậu, là an trụ tâm. Tâm tĩnh lặng trống rỗng với dòng nhận thức biết không lời gọi chung là Định bất động hay Định Giác Chi.
7.7: Xả giác chi:Tâm định tĩnh, bình thản, tự tại, là tâm giải thoát không hệ lụy với mọi đối tượng. Tất cả mọi pháp đều bình đẳng nên không có gì buông cũng không có gì giữ. Tâm thanh thản, an trú vào tánh tịch tịnh… thì đó gọi là Xả Giác Chi. Tâm Xả rất quan trọng. Hành giảan trú trong tâm Xả khi học pháp môn nào hay làm bất cứ việc gì đều thản nhiên không vướng bận.
Tóm lạitu tập, duy trìChánh Niệm, an trú trong tâm Xả qua pháp “Thất GiácChi” hành giả loại trừ được tham sân si tức ly dục ly bất thiện pháp. Như vậy các lậu hoặc do tu tập được diệt trừ.
KẾT LUẬN
Tập khí, lậu hoặc là nguồn gốc tạo Nghiệp chịu cảnh Sanh, Già, Bệnh, Chết tức luân hồi sanh tử. Ngoài ra, còn những thứ khác tiềm ẩn trong tâm của chúng sanh đó là Kiết sử, Tùy miên cũng là bà condòng họ của lậu hoặc.
Vì lậu hoặc là nguyên nhân gây khổ đau phiền não không phải chỉ một đờihiện tại, mà nó còn là nhân tố khiến chúng sanh phải chịu trầm luân khổ lụy trong nhiều đời nhiều kiếp vị lai. Những ai tỉnh ngộ muốn được giải phóng ra khỏi ngục tù sanh tử thì mới tìm cáchtu tập. Còn đa phần chúng sanh mải mê ngụp lặn hưởng thụ ái dục, tạo vô sốnghiệp lành hay nghiệp dữ. Nghiệp cũng là tên gọi khác của lậu hoặc.
Đức Phật là bậc đại giác ngộ, đã thực chứng trên thân và tâm, đã tìm racon đườnggiải thoát. Nhưng trước đó, Ngài cũng chỉ là một con ngườibình thường phải chịu cảnh “bị sanh, bị già, bị chết” như bao nhiêu chúng sanh khác. Vì muốn thoát ra khỏi cái vòng lẩn quẩn “sanh, già, bệnh, chết” , Đức Phật đã từ bỏ ngai vàng, điện ngọc, vợ đẹp, con xinh… xuất gia tìm đạo giải thoát cho mình và cho chúng sanh. Trải qua nhiều gian lao thử thách, Ngài đã thanh lọc được “hồ nước đục” thành “hồ nước trong”, và sau cùng chứng được “cái vô sanh”. Đã vô sanh thì không có già, không có chết. Không chết nghĩa là “bất tử”.
Muốn trở thànhcon ngườibất tử, Đức Phật dạy phải tận diệt lậu hoặc. Và Ngài đã đưa ra nhiều phương pháptu tập, trong số đó có bài kinh “Tất Cả CácLậu Hoặc”. Bài kinh này có ghi lại bảy pháp tu diệt trừ các lậu hoặc. Mặc dù Đức Thế Tôn giảng cho các vị tỳ-kheo, nhưng là cư sĩchúng ta cũng có thể áp dụng được.
Riêng về pháp thứ bảy, là pháp “tu tập diệt lậu hoặc”, Đức Phật dạy chúng tathực hành “Thất Giác Chi”. Như đã trình bày ở trên “Thất giác chi” gồm bảy chi phần: Niệm Giác Chi, Trạch Pháp Giác Chi, Tinh Tấn Giác Chi, Hỷ Giác Chi, Khinh (an) Giác Chi, Định Giác Chi, Xả Giác Chi.
Sau khi tìm hiểuý nghĩa của bảy chi này. Chúng ta thấy có hai luận hướng, hai cái nhìn. Một cái nhìn thuộc về “bản thể luận” và cái nhìn thuộc về “hiện tượngluận”.
– Về mặt hiện tượng luận, thì bảy chi có sự khác biệt về ý nghĩa, nên hành giả phải tu tập từng pháp và thành tựu theo thứ tự thời gian .
– Về mặt bản thể luận, thì ngay trong Chánh Niệm (Niệm Giác Chi) đã có sáu chi kia rồi. Vì nếu thiếu Trạch Pháp Giác Chi thì sẽ không có Chánh Niệm. Nếu thiếu Tinh Tấn Giác Chi cũng không đạt đượcChánh Niệm. Nếu thiếu Hỷ Giác Chi hay Khinh An Giác Chi cũng không có Chánh Niệm. Nếu không có Định hay không có Xả Giác Chi thì không có Chánh Niệm – Ngược lại nếu khôngđạt đượcChánh Niệm thì các chi kia cũng không xuất hiện. Như vậy nếu hành giảthành tựu một giác chi nào trong số bảy giác chi thì cũng có nghĩa là hành giả đã thành tựu luôn bảy giác chi. Đây là sự liên hệ giữa các pháp với nhau về mặt duyên khởi theo bản thể luận.
Về câu hỏi: “Làm thế nào để đoạn trừ các lậu hoặc ?” . Thực ra có nhiều pháp. Pháp “Thất Giác Chi” là pháp nằm trong số 37 pháp (trợ đạo) mà Đức Thế Tôn đã giảng dạy. Nhưng nhìn chung thì các pháp tu tập đều nằm trong tam lậu học: Giới-Định-Huệ.
Bài viết về “các pháp đoạn trừ các lậu hoặc” chỉ được soạn ở mức độ căn bản cho những ai mới bước vào cửa đạo, nên chắc chắn còn nhiều thiếu sót, kính thỉnh chư tôn đức từ bi giảng dạy thêm.
Trong thời gian đại dịch Covid-19 vẫn còn hoành hành. Kính cầu nguyệnbình an đến với tất cả mọi người. Khi ra khỏi nhà xin nhắc quý vị nhớ mang khẩu trang và ráng giữ khoảng cách 2 mét (social distancing). Về nhà nhớ rửa tay và thoa alcohol-aloe vera thật kỷ để tránh bị lây lan.
Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật
THÍCH NỮ HẰNG NHƯ
12-6-2020
(Chân Tâmthiền đường)
