KINH LIỄU NGHĨA VÀ KINH KHÔNG LIỄU NGHĨA Hoàng Liên Tâm
![kinhsach_1 kinhsach_1](https://thuvienhoasen.org/images/site/blank.png) Liễu Nghĩa là nghĩa lý được giải bày
đầy đủ trọn vẹn, tức là nghĩa đã trọn, đã hết. Đối nghịch với liễu nghĩa là không
(bất) liễu nghĩa tức là nghĩa chưa trọn vẹn, chưa hết nghĩa. Liễu nghĩa và bất
liễu nghĩa là tên gọi khác của Cứu Cánh (liễu nghĩa) và Phương Tiện (không liễu
nghĩa). Trong kinh điển Phật giáo có kinh liễu nghĩa và kinh không liễu nghĩa.
Cho nên Phật dạy; phải y vào kinh liễu nghĩa (Kinh Đại Bát Niết Bàn – Phẩm Tứ
Y).
Nói một cách giản lược, kinh liễu
nghĩa là kinh điển trình bày về chân lý tuyệt đối, chân lý chân thật, đúng mức
và rốt ráo. Kinh không liễu nghĩa là những kinh phương tiện, chỉ nói về chân lý
tương đối, chưa đúng mức, chưa hết nghĩa. Ví dụ như nói: Như Lai nhờ sự ăn mà sống
còn, đó là lời (kinh) không liễu nghĩa. Nếu nói Như Lai thường trụ không biến
đổi, đây gọi là lời (kinh) liễu nghĩa. Nếu nói Như Lai nhập Niết Bàn như củi
hết lửa tắt, đó là lời (kinh) không liễu nghĩa. Nếu nói Như Lai nhập Pháp tánh,
đấy là lời (kinh) liễu nghĩa.
Ý niệm về kinh liễu nghĩa và kinh
không liễu nghĩa song hành với ý niệm về hai sự thật: Sự Thật Tương Đối và Sự
Thật Tuyệt Đối. Sự Thật Tuyệt Đối tương đương với liễu nghĩa, thuật ngữ Phật
học gọi là Chân Đế, Đệ Nhất Nghĩa Đế; còn Sự Thật Tương Đối là Tục Đế, cũng còn
gọi là Sự Thật Công Ước. Trong sự thật công ước, tất cả mọi hiện tượng đều diễn
bày thật một cách công ước, có nghĩa là, chúng cũng thật như thể một giấc mộng.
Chúng xuất hiện và hành động qua tiến trình duyên khởi tạo nên bởi tâm vọng
tưởng. Ngược lại, trong sự thật tuyệt đối, tất cả mọi hiện tượng đều không có
tự tính và vượt trên mọi khái niệm, vượt trên mọi phân biệt nhị nguyên đối đãi.
Một vị Thiền sư cho một ví dụ rất hay khi đề cập đến hai sự thật này là ở trong
một căn nhà, người ta muốn thờ Phật ở tầng trên và ngủ ở tầng dưới, tại vì nếu
thờ Phật ở tầng dưới, đi đứng, nằm ngồi ngủ nghỉ ở tầng trên thì có cảm giác
mang tội. Đó là một sự thật tục đế được mọi người công ước. Mình tin rằng thờ
Phật ở tầng trên và mình ở tầng dưới, nhưng khi quả địa cầu quay ngược lại, thì
mình ở trên và nơi thờ Phật lại ở dưới. Thành ra ý niệm về trên và dưới là một
ý niệm tương đối. Đối với sự thật tuyệt đối thì không có trên dưới.
Tuy nhiên, chúng ta cần biết, chúng
ta đang sống trong thế giới công ước, sống trong những thật tại tương đối, mặc
dầu không hoàn toàn, không tuyệt đối, nhưng nó rất là quan trọng vì nhiều khi
chúng ta phải nương vào nó để hiểu, để tới thế giới tuyệt đối. Đạo Phật có
giảng về tục đế, như là những phương tiện dẫn dắt chúng sinh tiến dần tới chân
đế. Đối với kinh, khi thấy một lời kinh (hay) một quyển kinh được cho là không
liễu nghĩa, đừng cho rằng kinh này là sai, không phải là kinh của Phật, không
phù hợp với tinh thần giáo lý của Phật. Không nên nói và nghĩ như vậy, vì có
thể những kinh đó đã được nói ra đễ dẫn dắt những người mới bước chân vào đạo
hay những người chưa đủ căn cơ để tiếp nhận giáo pháp cao hơn. Mặc dầu kinh đó
chưa diễn bày hết nghĩa lý thâm sâu của Phật, nhưng nó có tác dụng đưa người ấy
ra khỏi cảnh khổ, ra khỏi vũng bùn lầy lội hiện tại.
Một Phật tử được khuyên bảo là “vì lòng từ bi với muôn loài chúng sinh nên
đừng sát sinh và ăn chay là tránh sát sinh. Mục đích đích thực của việc ăn chay
trong đạo Phật là tôn trọng và bảo vệ sự sống. Tôn trọng sự sống không những
bằng cách giúp nhau để sống còn, mà còn có khi phải hy sinh sự sống để bảo vệ
sự sống, nghĩa là có khi tiêu cực như ăn chay để cứu muôn loài, có khi tích cực
như “thay khổ cho chúng sanh” để cứu vạn loại”. Mặc dầu nghe êm tai
nhưng thấy chuyện đó xa vời quá nên vị Phật tử này không quan tâm đến việc ăn
chay. Cho đến khi có một người bạn thân lấy một đoạn kinh Bắc Truyền nói rằng “ăn miếng thịt trả miếng thịt, giết mạng
sống đền mạng sống”, thế là vị Phật tử này nghe liền và ăn trường chay
luôn. Vậy thử hỏi ai khuyên đúng? Ai khuyên sai? Không có ai nói sai nói đúng
hết. Chỉ có vấn đề có phù hợp với căn cơ người nghe không mà thôi.
Đức Phật là một vị đại lương y,
trước khi Ngài diễn nói, Ngài thường quán sát thính chúng để biết căn cơ của
người nghe pháp nhằm đưa ra những giáo pháp thích hợp chữa trị cho họ hết tâm
bệnh. Cố nhiên khi Phật nói với người này thì người khác cũng nghe và có thể họ
không nghe lọt lỗ tai vì họ không cùng hoàn cảnh, Vì vậy từ xưa và đến ngày nay
vẫn có những người hiểu lầm Ngài và có khi tỏ vẻ chống báng chỉ trích. Cho nên,
Chúng ta nên biết rằng mỗi lời Phật nói nhắm vào một mục đích tương đối nào đó,
dành cho một đối tượng thính chúng nào đó và ở một quốc độ hay thời gian nào
đó, để tháo gỡ cái kẹt cho họ. Nếu chúng ta thấy được hoàn cảnh của họ mới mong
hiểu được lời tuyên bố của Phật. Vì Phật muốn độ chúng sinh mà phương tiện nói
pháp.
Ngày xưa Tổ Triệu Châu nói với đệ tử
về Phật tánh: Con chó có Phật tánh hay không? Trong các kinh Phật đều nói rằng
“trên từ chư Phật dưới tới con sâu con kiến đều có Phật tánh” Theo đó thì con
chó thế nào cũng có Phật tánh, nên một hôm đệ tử biết chắc như vậy bèn hỏi để
thầy ấn chứng cho sở học của mình: “Thưa thầy, con chó có Phật tánh hay không?
Tổ trả lời: Không. Cũng chính Tổ hôm trước nói con chó có Phật tánh mà, sao hôm
nay lại nói không! Vì Tổ biết vị đệ tử này tin chắc chắn con chó có Phật tánh
nên Tổ mới nói không nhằm phá chấp có của đệ tử, tháo gỡ cái vướng mắc “có
không” của thế giới nhị biên, đối đãi. Nếu chúng ta căn cứ vào lời nói mà bảo
rằng Tổ này nói đúng, Tổ kia nói sai, là sai cả. Đúng là đúng với ai? Sai là
sai với ai? Có khi nó đúng với người này mà nó sai với người khác. Các Ngài nói
với từng người một, mỗi người có căn cơ riêng, có hoàn cảnh riêng. Một vị Bác
sĩ trước khi cho thuốc phải khám nghiệm, chẩn mạch, phải biết được tình trạng
cơ thể bệnh nhân. Bác
sĩ hay, là người khéo biết bệnh, biết thuốc và áp dụng thuốc trị liệu đúng
phương pháp. Vì thế, đối với Phật pháp gọi là “phương pháp trị liệu” hay pháp
phương tiện.
Nói tóm lại kinh nào của Đức Phật nói
về pháp sinh diệt, pháp Có hay pháp Không, đều là kinh không liễu nghĩa. Còn kinh nói về pháp không sinh không diệt,
về Chân Như, Phật Tánh, nói về Tánh Không, Trung Đạo là kinh liễu nghĩa.
Hoàng Liên Tâm
|