Huệ Hạnh
Đức Phật có lòng thương tưởng chúng sinh bị chìm đắm trong biển sinh tử khổ đau nên nói rõ “thân người khó được” nhằm nhắc nhỡ mọi ngườichúng ta phải biết quý trọngthân mạng của mình và phải biết vận dụng sự
kiệnmay mắn được làm thân người ấy để làm thăng hoa cuộc sống của chính mình, và góp phần làm lợi ích cho cuộc đời1. Lời Phật là chân thực, xuất pháttừ trítuệ giác ngộ và tâm từ bi của bậc đại giác mong muốn cho hết thảy chúng sinh đều được an vui hạnh phúc, rời xa
khổ đau, nên bất cứ người nào chịu khó lắng nghe và nỗ lực sống theo lời khuyên của Ngài thì đều nhận được lợi íchan lạclâu dài.
Trong thế giớisinh tử luân hồi của muôn loài chúng sinh, con người là sinh vật biết phân biệt về thiện, ác. Đây là đặc điểm to lớn và may mắn nhất của thế giớiloài người, một đặc điểm khiến con người được biết
như một sinh vật cao cấp, và hoàn toàn khác với các loài sinh vật khác
trong vấn đề mưu cầu hạnh phúc, diệt trừ khổ đau. Hết thảy loài hữu tình, hết thảy mọi sinh vật đều có tâm lý mong sống, sợ chết, muốn an lạc, ghét khổ đau. Nhưng không phải sinh linh nào cũng nhận thức được ý nghĩa và cách thức để thỏa mãnmong ướcchính đáng của mình. Chỉ có con người hay loài người mới có đủ phúc duyên và điều kiện để thực hiệnước mơ và hoài bão tốt đẹp ấy. Nói rõ hơn, chỉ có con người mới có đủ phúc duyên và điều kiện để thực hiệnước mơ vì hoài bão tốt đẹp ấy. Nói rõ hơn, chỉ có con người mới có khả năng (trí tuệ) và điều kiện (môi trường
thuận lợi) để chuyển đổivận mệnh của mình từ khổ đau sang hạnh phúc, từ ngục tù đến tự do. Phần lớn những sinh vật khác chỉ thuần sống theo bản năng hay bị trói chặt trong vòngsinh tử bất tận bởi nghiệp lực nặng
nề, rất hiếm có cơ may để chuyển hóa số phận khổ đau. Đó là lý do vì sao Đức Phật dạy “khó thay được làm người”.
Được làm người là một phúc duyên to lớn như vậy nên Đức Phật khuyên nhắc mọi ngườicần phải được trân trọng và vận dụng cái phúc duyên may mắn ấy để tu tập, làm thăng tiến bản thân, đừng để đời mình (duyên may ấy)trôi đi một cách uổng phí. Nghĩa là phải biết vận độngvận may làm người để thực hiệnước mơhạnh phúc, mà nói theo ngôn ngữ Phật thì phải sống thế nào để các “bất thiện pháp ngày càng giảm thiểu, các thiện pháp
ngày càng tăng trưởng” khiến cho “các pháp bất khả ái, bất khả lạc, bất
khả ý (nghĩa là phiền não khổ đau) bị tiêu diệt; các pháp khả ái, khả lạc, khả ý (tức hạnh phúc, an lạc) được tăng trưởng”. Nói cách khác, Phật khuyến dạy mọi ngườicần phải sống từ bỏ điều ác, làm các hạnh lành
để giàm trừ khổ đau và tăng trưởnghạnh phúc cho tự thân và làm lợi lạc cho cuộc đời, vì chỉ có con người mới có khả năng và điều kiệnthuận
lợi để làm điều đó. Được làm thân người mà không biết làm điều lành điều thiện thì thật là uổng phí, càng uổng phí và tệ hại hơn là rơi vào đường ác. Vì vậy, Phật lưu ýmọi người về lợi thế của sự kiện được làm thân người và khuyên nhắc như vầy:
Lời Phật nhẹ nhàng mà thiết thực sâu lắng làm sao! Phật cho rằng được
làm thân người là một lợi thế lớn vì con người có khả năng làm nhiều về
việc tốt, việc thiện để tự mình sống an lạc và mang an lạc đến cho cuộc
đời. Thân mạngcon người là sinh diệtvô thường, nhưng nếu biết vận dụng cho đúng thì cái thân sanh tử ô thường ấy cũng làm được nhiều việc hữu ích. Tựa như loài hoa sớm nở tối tàn, nhưng nếu người ta khéo vận dụng thì có thể kết thành những tràng hoa đẹp dâng hiến cho đời. Rõ là một gợi ý khuyên nhắc hết sứcý nhị cho cuộc hiện hữumong manh nhưng đáng quý của mỗi người chúng ta trong thế giớiloài người. Ở đây lắng nghe lời Phật dạy cũng chính là lắng nghe lòng mình. Trong sâu thẳm của tâm hồn, ai cũng biết rõ ràng đời mình rồi phải có lúc kết thúc và sự chết có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Mặc khác, ai cũng đồng ý rằng giá trịđời người không phải là sự hiện hữu dài hay ngắn mà nằm ở chỗ con người
có làm được điều gì tốt cho bản thân và cho cuộc đời. Đời ngườimong manh nhưng cũng là cơ hội đáng quý như vậy thì sao ta không dốc tâm làm
ngay điều gì đó tốt đẹp hơn, dù nhỏ nhiệm? Phật thấy rõ giá trịhiện hữuhết sứcmong manh của kiếp người nên khuyên nhắc chúng tacần phảigấp rút làm nhiều việc tốt việc thiện để hướng thiện cho bản thân và làm
cho sự sống tăng thêm giá trịan lạc. Ngài khuyên nhắc chúng ta phải biết trân trọng và tích lũy điều lành điều thiện, không nên xem nhẹ mà bỏ qua việc thiện dù nhỏ nhiệm, vì theo tuệ giác của Ngài thì sở dĩ người hiền trí sống an lạc và có khả năng giúp cho mọi người khác được an lạc chính là do người ấy biết trân trọng và tích lũy dần các điều lành điều thiện cho đến lúc tràn đầy:
Tích lũy điều lành điều thiện là điều mà mỗi người có thể làm thông qua lối sống và sinh hoạt hàng ngày của mình. Trong đời sống thường nhật, mỗi người chúng ta đều có khả năng làm điều tốt điều thiện đúng như lời Phật khuyên dạy.Chẳng hạn, chọn một suất ăn chay thay vì ăn mặn tức là chúng ta đang tích lũy một việc thiện, vì điều đó giúp chúng tanuôi dưỡngtâm từ bi và góp phần hạn chế việc sát hạisinh linh. Cư xửđúng đắn có từ tâm đối với mọi người cũng là một việc thiện, vì điều đó là biểu lộthiện tâm, góp phần làm cho đời sốngcon người và xã hội trở nên hiền hòatốt đẹp. Mỗi ngày dành 15 phút để tụng kinh hay ngồi thiền thay vì xem ca nhạc hay ngồi tán gẫu với bạn bè tức là chúng ta đang tập cho mình một lối sốnglành mạnhsáng suốt, vừa có lợi cho sức khỏe cơ thể vừa thư thái cho đầu óc tinh tấn. Cứ thử làm mỗi ít công việc đơn giản như thế thì chúng ta sẽ nhận raý nghĩa và giá trị của sự sống nằm ngay trong mỗi việc làm là hiền thiện giản dị mà chúng tathực hiện mỗi ngày. Điều đó cũng nói lên rằng lời Phật dạy là hết sứcthiết thực giản dị nhưng tuyệt đốilợi lạc bổ ích cho cuộc sống hàng ngày chúng ta,
nếu chúng ta biết lắng nghe và sống theo lời khuyên của Ngài.
Chú thích:
- Kinh Pháp Cú kệ số 182
- Kinh Pháp Cú, kệ số 53
- Kinh Pháp Cú, kệ số 122
HUỆ HẠNH| Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 114
