Đào Lý Vẫn Đơm Hoa

Basho là một
vị thiền sư thi sĩ Nhật Bản sống vào thế kỷ thứ 17, ông cũng được công nhận như
một nhà thơ Haiku nổi tiếng nhất của mọi thời đại. Có lần, Basho
chia sẻ về nghệ thuật làm thơ của mình như sau, “Trong khi viết, ta
đừng để mình bị ngăn cách với thực tại, dầu chỉ là một khoảng cách mỏng như một
sợi tóc. Ta chỉ có thể hiểu được cây thông từ ngay chính cây thông,
ta chỉ có thể học cây trúc từ chính ngay cây trúc… và cái thấy ấy tự nó sẽ sáng
tạo nên bài thơ của mình.”

Và cũng vậy,
tôi nghĩ, ta chỉ có thể tiếp xúc được với sự sống của mình từ ngay chính nơi
thực tại này, mà không thể bằng một lý thuyết hay đường lối nào khác hơn.

Nhưng dường
như ngày nay chúng ta lại thường đặt ra bao nhiêu những phương cách để nắm bắt
thực tại. Thật ra, ta chỉ cần mở rộng ra với những gì đang có mặt
chung quanh mình, bằng một cái thấy tự nhiên và trong sáng. Hiện
thực này, ta đâu cần phải lao công tìm kiếm, mà chỉ cần dừng lại và nhận
diện mà thôi.

Một nhà thơ
La Mã, Horace, có dùng chữ “Carpe diem”, seize the day,
nắm bắt ngày hôm nay, như là một công thức để sống tích cực. Tôi
cũng thấy ngày nay chúng ta lại ưa thích dùng những chữ đó, nhưng có lẽ ta cũng
cần nên nhìn lại thái độ ấy của mình. Vì thật ra ta không cần phải
nắm bắt cái gì hết, chúng ta chỉ cần để yên và có mặt tự nhiên với ngày hôm nay
thôi. Vì mục đính của ta là để tiếp xúc được với một tuệ giác sẵn có
của thực tại, chứ không phải để tìm kiếm một cái gì khác hơn, hay đẹp hơn, theo
sự mong cầu của mình.

Sen
và bùn

Có lần, tôi
có dịp tiếp chuyện với một Sư cô ở một tu viện. Trong thiền quán,
chúng ta thường quen nghĩ rằng, hạnh phúc có mặt là nhờ sự có mặt của khổ
đau. Cũng như sen có mặt là nhờ có bùn nhơ, hay là nhờ có cõi Ta bà
mà Tịnh độ mới có thể hiện hữu. Nhưng nếu như ta nhìn sâu sắc hơn,
đừng vướng mắc vào ý niệm, thì có thể ta cũng sẽ thấy rằng, hoa sen có cái
“thật” của hoa sen, và bùn nhơ cũng có cái “thật” của bùn. Và nếu
như chúng ta để cho chúng được như “đang là”, as-is, một
cách tự nhiên, thì mỗi cái đều có giá trị hoàn toàn như nhau, chứ không phải vì
cái này mà có được cái kia. Cô chia sẻ,

Người ta
thường nói đến giá trị của khổ đau là để nâng cao giá trị của hạnh
phúc. Cũng như hay lấy bùn để tôn xưng sự tinh khiết của hoa sen:
gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn. Vì vậy hoa sen thường được dùng
làm biểu tượng cho những gì cao quý, thỏng tay vào trần mà không nhiễm bụi
trần. Giá trị của bùn ở đây là làm cho hương thơm của hoa sen càng
có giá trị.

Trong kinh
có viết “Thị pháp trụ pháp vị”, nghĩa là ta nên thấy pháp đúng với thực tánh
ngay nơi sự có mặt trong không gian (vị) và thời gian (thời) của
nó. Như nó đang là. Mỗi pháp đều có một vị trí, một “đang
là” của chính nó, và không thể so sánh với bất cứ gì khác. Hoa sen
có “vị” của hoa sen, bùn có “vị” của bùn. Mùi
thơm của hoa sen hay mùi hôi của bùn là do cảm quan của chúng ta thôi, chứ sen
hay bùn tự chúng đâu có nói một lời nào! Mà chúng cũng chẳng muốn
nâng giá trị gì cho nhau. Sen mọc trên bùn là do ở nhân duyên, thì
đó cũng chỉ là lẽ thường nhiên thôi!

Vậy khổ đau
có “vị” của khổ đau, hạnh phúc có “vị” của hạnh phúc, giá
trị hoàn toàn như nhau nếu chúng được như “đang là.” Thật
ra thì đâu phải nhờ khổ đau mà ta mới có thể thấy giá trị của hạnh phúc, hay
“hạnh phúc chỉ được nhận diện trên cái nền của khổ
đau…” Sao ta không thử nhìn thấy hương sen, mùi bùn, hạnh
phúc, đau khổ… như nó đang là, và chỉ thế thôi?

Thật ra, nếu
như ta biết ý thức và chấp nhận giá trị của khổ đau, thì đó cũng đã là điều rất
tích cực rồi. Nó giúp ta giảm bớt đi những bất an do sự tham cầu,
chống đối, vừa lòng, nghịch ý… khi tương giao với mọi sự. Nhưng nếu
như ta không vượt thoát khỏi cái thói quen so sánh – sản phẩm của bản ngã – thì
mình sẽ không để cho sự vật được như nó “đang là”, vì vẫn còn một ý niệm phân
biệt, cho dù rất vi tế.

Trong kinh
Hoa Nghiêm có viết “đương xứ tức chân”, chỉ có cái đang là ấy mới chính là cái thật, và ngoài ra không có cái
thật nào khác hơn, nên ta mới có thể nói “Ta bà là Tịnh độ”
được đúng nghĩa. Chứ không phải nó ám chỉ rằng Ta bà chỉ là nền,
background, của Tịnh độ. Vì thật ra, đâu phải nhờ có “hậu cảnh” Ta
bà mà “chính cảnh” Tịnh độ mới được tỏa sáng!

Mọi
bất an đều có khuynh hướng tự an

Có thể tôi
cũng chưa hiểu hết ý sâu sắc của Cô, nhưng như Basho nói, nếu như chúng ta muốn
hiểu thế nào là hoa sen thì ta hãy tiếp xúc ngay chính với hoa sen đi, hay bùn
nhơ cũng vậy. Vì chỉ có cái đang là ấy mới chính là
cái thực. Mỗi cái đều có một tuệ giác riêng của nó, và ta chỉ cần
thấy trong sáng tự nhiên thôi, chứ đâu cần đến một sự phân tách hay suy tưởng
xa xôi gì khác.

Nếu như ta
để cho chúng được như chúng đang là, as-is, buông bớt đi những phân
biện của mình, thì tuệ giác sẽ hiện rõ hơn. Các thầy tổ vẫn thường
nhắc nhở chúng ta hãy tập buông bỏ những ý niệm và lý thuyết của mình đi, dù
cao siêu đến đâu, để cho tuệ giác có thể được có mặt.

Tôi nghĩ,
chúng ta chưa tiếp xúc được với thực tại có lẽ vì mình chưa thể dừng yên được
những tìm kiếm lăng xăng của mình. Và trong cuộc sống, chúng ta lại
có thói quen thay thế những lăng xăng này bằng những lăng xăng
khác. Mà bạn biết không, cho dù chúng có là vi tế hay tốt đẹp hơn
thì đó cũng vẫn là những lăng xăng.

Nhưng nếu
như ta không làm gì hết, và cứ để yên cho những lo nghĩ và bất an của mình, thì
chúng sẽ ra sao bạn hả? Bạn biết không, tôi được dạy rằng, nếu như
ta biết buông bỏ cái thái độ mong cầu của mình, để cho cái nghe, cái thấy của
mình được trong sáng tự nhiên trong giờ phút này, không can thiệp vào,
thì mọi bất an đều có khuynh hướng tự nó sẽ trở thành an. Chúng
không cần gì đến sự can dự hay một sự tập luyện nào của mình. We
need to learn how to step out of our own way.

Đào
hồng tự nở hoa

Sáng nay là
một ngày đầu tiên của mùa xuân. Vậy mà mới mấy hôm trước, trời đổ
một cơn tuyết lớn ngập trắng khu vườn, lấp kín lối đi ngoài
sân. Tuyết phủ trắng xóa những cành cây khô trong khu rừng
nhỏ. Đất trời của một ngày tuyết đang rơi thật yên lắng, không gian
tĩnh và đẹp. Sáng nay nắng lại lên, tuyết tan, bước ra ngoài vườn
tôi thấy trên cành khô có những nụ hoa tím nở tự lúc nào không hay, dưới ánh
nắng trong sáng ban mai đẹp mới tinh.

Tôi nhớ bài
thơ của thầy Nhất Hạnh lấy ý từ một công án Thiền của vua Trần Nhân Tông.

Chúng
ta có cần phải lao tác tìm kiếm gì không bạn hả, hay chỉ cần để cho tất cả được
trong sáng tự nhiên mà thôi, và lý trắng đào hồng sẽ tự chúng nở hoa…

Nguyễn Duy Nhiên
(http://nguyenduynhien.blogspot.com/)