NHƯ HUYỄN
LÀ SỨC MẠNHTHỂ NHẬPPHÁP GIỚI CỦA BỒ TÁT
Nguyễn Thế Đăng
1/ Thân Phật: tánh Không, quang minh và xuất hiện
Trong phẩm Thế Chủ Diệu Nghiêm thứ nhất của Kinh Hoa Nghiêm, các thiên vương, các thần vương cho đến các Đại Bồ tát nói kệ tánthán Phật Tỳ Lô Giá Na và các hoạt động của Phật, trải khắp vũ trụ và thâm nhập vào từng hạt bụi (vi trần) và từng khoảnh khắc thời gian (một sát na, một niệm).
Những câu kệ sau đều lấy từ phẩm Thế Chủ Diệu Nghiêm thứ nhất. Trong bài kệ đầu tiên của Diệu Diệm Hải Thiên Vương, nương nhờ oai lực Phật nói kệ:
Thân Phật phổ biến các đại hội
Đầy khắp pháp giới không cùng tận
Tịch diệt, vô tánh, chẳng thể nắm
Vì cứu thế gian mà xuất hiện…
Sắc thântịnh diệu của Như Lai
Hiện khắp mười phương không gì sánh
Thân Phật vô tánh, không chỗ nương
Thiên vương Thiện Tư quan sát được…
Như Laitịch tịnh bậc giải thoát
Hiện khắp mười phương không chỗ sót
Quang minhsoi sáng khắp thế gian
Thiên vương Nghiêm Tràng đã được thấy…
Ba đoạn của bài kệ đầu tiên này đã giới thiệu ba phương diện của Phật Tỳ Lô Giá Na:
Tánh Không: “tịch diệt, vô tánh, không thể nắm, vô sở y, tịch tịnh”. Đây là pháp thân của Phật Tỳ Lô và cũng là “pháp thân của tất cả chư Phật”.
“Quang minh, hay ánh sáng, soi sáng khắp thế gian”, là báo thân Phật.
“Sắc thân tịnh diệu của Như Lai, hiện khắp mười phương không gì sánh”: sắc thân là hóa thân, hiện khắp mười phương là hóa hiệnvô số.
Bài kệ thứ hai của Khả Ái Nhạo Pháp Quang Minh Tràng thiên vương, nương nhờ oai lực Phật mà nói kệ:
Cảnh giới chư Phật chẳng nghĩ bàn
Tất cả chúng sanh chẳng lường được
Khiến chúng sanh kia đều tin hiểu
Ý vui rộng lớn không cùng tận.
Nếu có chúng sanh kham thọ pháp
Thần lực của Phật dẫn dắt họ
Khiến họ thường thấy Phật hiện tiền
Thiên vương Nghiêm Hải thấy như vậy.
Tánh tất cả pháp không chỗ nương
Phật hiệnthế gian cũng như thế
Khắp cả các cõi không chỗ tựa
Nghĩa này Thắng Huệ quan sát thấy…
Bao nhiêu cõi nước thuở quá khứ
Trong lỗ chân lông đều hiện đủ
Đây là chư Phật đại thần thông
Thiên vươngTịch Tĩnhtuyên thuyết được.
Tất cả biển pháp mônvô tận
Cùng hội trong một pháp đạo tràng
Pháp tánh như vậy Phật nói ra
Trí Nhãn thấu được phương tiện này.
Bao nhiêu cõi nước ở mười phương
Xuất hiện trong đó mà thuyết pháp
Thân Phật không đến cũng không đi
Đây là cảnh giới Lạc Toàn Huệ.
Phật thấy thế pháp như bóng sáng
Vào chỗ rất sâu của pháp kia
Nói tánh các pháp thườngtịch nhiên
Thiên vương Thiện Chủng thấy môn này.
Phật khéo rõ biết các cảnh giới
Tùy tâmchúng sanh rưới mưa pháp
Dạy môn xuất thế chẳng nghĩ bàn
Thiên vươngTịch Tĩnh hay rõ biết.
Thế Tônthường dùngđại từ bi
Lợi íchchúng sanh mà hiện thân
Mưa pháp cam lồthấm nhuần thảy
Thiên vươngQuảng Đại đã chứng được.
Bài kệ này nói đến pháp thântánh Không: “thân Phật không đến cũng không đi, tánh tất cả pháp không chỗ nương, nói tánh các pháp thường tịch nhiên…”. Tánh Không đó là “tánh tất cả pháp, pháp tánh, thì không chỗ nương; Phật hiệnthế gian cũng như thế, khắp cả các cõi không chỗ tựa”. Tánh Không này không những khắp cả các cõi, mà còn ở trong “các lỗ chân lông”. “Tất cả biển pháp mônvô tận, cùng hội trong một pháp đạo tràng”: tất cả vào trong một, một dung chứa tất cả.
Cũng trong bài kệ này nói đến “Phật hiện tiền”, “Phật hiện”, “đều hiện đủ”, “xuất hiện trong đó mà thuyết pháp”, “lợi ích chúng sanh mà hiện thân”. Thân Phật không đến cũng không đi, nhưng hiện, xuất hiện khắp thế gian, thậm chí “trong mỗi lỗ chân lông đều hiện đủ”, “chúng sanh thường thấy Phật ở trước mặt (hiện tiền)”. Sở dĩ có sự xuất hiện trong tất cả cõi nước cho đến trong mỗi vi trần, mỗi lỗ chân lông “vì thần lực của Phật”, “chư Phật đại thần thông”.
2/ Thần lực Phật
Cũng trong phẩm Thế Chủ Diệu Nghiêm thứ nhất này có nhiều đoạn nói về thần lực Phật:
Như Laithần lực không ai sánh
Hiện khắp mười phương cõi rộng lớn
Trang nghiêmthanh tịnh thường hiện tiền
Thiên vương Niệm Trí đã chứng được…
Thần lựcgia hộ hay diễn thuyết
Và hiện thần thông của chư Phật
Làm cho thanh tịnh theo căn cơ
Thiên vươngQuang Âm đã được chứng…
Phật thường xuất hiện khắp, nhưng không tướng không hình, vì đó là sự xuất hiện của tánh Không: “Sắc tức là Không, Không tức là sắc” (Bát nhã tâm kinh):
Tất cả Phật pháp rất rộng sâu
Phương tiệnvô ngại khắp vào được
Phật thường xuất hiện khắp thế gian
Không tướng, không hình, không ảnh tượng…
Sự xuất hiện ấy là “thị hiện”:
Oai thần lực Phật khắp mười phương
Thị hiện rộng lớn vô phân biệt
Hạnh ba la mậtđại giác ngộ
Từ xưa đầy đủ đều khiến thấy…
Sự xuất hiện, thị hiện này là “hóa hiện”:
Như Lai trí rất sâu
Vào khắp nơi pháp giới
Hay tùy ba đời chuyển (pháp luân)
Làm đạo sư cho đời.
Chư Phật đồng pháp thân
Vô y, vô sai biệt
Tùy tâm các chúng sanh
Khiến thấy thân tướng Phật.
Phật đủ Nhất thiết trí
Biết khắp tất cả pháp
Trong tất cả cõi nước
Đều hiện khắp hết thảy.
Thân Phật và quang minh
Sắc tướng chẳng nghĩ bàn
Chúng sanh nào tin ưa
Tương ưng điều khiến thấy.
Nơi trên một thân Phật
Hóa làm vô lượng Phật
Tiếng sấm khắp các cõi
Nói pháp sâu như biển.
Trong mỗi mỗi chân lông
Lưới quang khắp mười phương
Diễn diệu âm của Phật
Điều phục kẻ khó phục…
(Phẩm Như Laihiện tướng, thứ hai).
Trong Kinh còn những từ khác để diễn tảthần lực Phật: “thần biến, hiện thần thông, ứng hiện, biến hóa…”
Kinh Hoa Nghiêm, theo một nghĩa, là “sự trang nghiêm bằng hoa”. Sự trang nghiêm của vũ trụHoa Nghiêm này là do “Như Lai tự tại lực”:
Những sự trang nghiêm trong ba thời
Trong trái ngọc sáng đều hiển hiện
Thể tánhvô sanh, không thể nắm
Đây là Như Laitự tại lực.
(Phẩm Hoa Tạng thế giới, thứ năm)
3/ Bản chất của thần lực Phật
Để thị hiện ra vô sốhóa thân, để biến hóa khắp tất cả các cõi nước và trong tất cả các vi trần, sự thị hiện, biến hóa ấy, đại thần thông ấy là gì? Dựa trênnăng lực nào?
Phật thânvô tận như hư không
Vô tướngvô ngại khắp mười phương
Như huyễnnhư hóa khắp ứng hiện
Biến Hóa Âm Vương đã ngộ được.
Như huyễnnhư hóa chính là năng lựcthần thôngbiến hóa của Phật. Trí huệ Phật là thấy biết tính như huyễn này.
Phật trínhư huyễn không chướng ngại
Nơi tất cả pháp đều thấu suốt
Vào trong tâm hành của chúng sanh
Cảnh giới của thiên vương Thiện Hóa.
Sự hóa hiện của Phật đều như ảnh, như bóng, nghĩa là như huyễn:
Như Lai khắp hiện thân
Thế gian đều vào khắp
Tùy chúng sanh thích ưa
Hiển thịthần thông lực.
Phật tùy tâmchúng sanh
Hiện khắp ở trước họ
Chúng sanh mà được thấy
Đều là thần lực Phật…
Thân Phật vốn vô sanh
Mà thì hiện xuất sanh
Pháp tánh như hư không
Chư Phật trụ trong đó…
Vô thể, vô sở trụ
Cũng không có chỗ sanh
Không tướng cũng không hình
Chỗ hiện đều như bóng…
(Như Laihiện tướng, thứ hai)
Vốn vô sanh mà thị hiện xuất sanh, nên “cũng không có chỗ sanh”, sự sanh là không thật có sanh, là như bóng, là như huyễn. Thị hiện sanh như bóng, không thật, đó là do thần lựcnhư huyễn của Phật, do “Phật trí như huyễn”.
Bài kệ của Phổ Hiền Bồ tát nói về tính như huyễnnhư hóa của các hóa thân Phật:
Quang minhthanh tịnh bậc Biến Tri
Các thứ trang nghiêm đều hiện bóng
Biến hóaphân thân chúng vây quanh
Tất cả biển cõi đều cùng khắp.
Tất cả hóa Phật đều như huyễn
Tìm chỗ đi đến đều chẳng được
Bởi sức oai thầncảnh giới Phật
Trong tất cả cõi đều như vậy…
Những sự biến hóa ở mười phương
Tất cả đều như bóng trong gương
Chỉ do Như Lai xưa tu hành
Thần thôngnguyện lựccấu tạo được…
(Phẩm Hoa Tạng thế giới, thứ năm)
Thần lực của Phật là lực biến hóanhư huyễn, như hóa. Thế nên Bồ tát phải tu như huyễn, như hóa để thấy được hành động biến hóa khắp vũ trụ của Phật Tỳ Lô. Tương ưng với thần lựcbiến hóanhư huyễnnhư hóa của Phật Tỳ Lô, là thấy hiểu và ngộ nhậpba thân của Phật, tức là pháp giớiHoa Tạng.
“Chư Phật tử! Đại Bồ tát có mười thứ nhẫn, nếu được các nhẫn này thì được đến chỗ vô ngạinhẫn địa của Bồ tát, tất cả Phật phápvô ngạivô tận.
Mười nhẫn là: âm thanh nhẫn, thuận nhẫn, vô sanh pháp nhẫn, như huyễn nhẫn, như diệm (sóng nắng) nhẫn, như mộng nhẫn, như hưởng (tiếng vang) nhẫn, như ảnh nhẫn, như hóa nhẫn, như không nhẫn.
Mười nhẫn này, chư Phật ba thời đã nói, nay nói, sẽ nói”.
(Phẩm Mười Nhẫn, thứ hai mươi chín).
Như huyễn là sức mạnhthể nhậppháp giới của Bồ tát. Trong phần nói về Thiện Tài đồng tử khi gặp thiện tri thức Ma Gia phu nhân, mẹ của Đức PhậtThích calịch sử, có những câu như vầy:
“Thiện Tài từ nghĩ rằng: Thiện tri thức này xa lìathế gian, an trụ nơi không chỗ trụ, vượt khỏi sáu trần, lìa tất cả chấp trước, biết đạo vô ngại, đủ pháp thân thanh tịnh, dùng nghiệp như huyễn mà hiện hóa thân, dùng trí như huyễn mà quán thế gian, dùng nguyện như huyễn mà gìn giữ thân Phật…”
Và Thiện Tài đồng tử thấy sắc thân của Ma Giaphu nhân như sau:
“Sắc thân cùng khắp, vì bằng số tất cả chúng sanh… Sắc thân hằng thị hiện, vì tận cõi chúng sanh mà vẫn vô tận. Sắc thân không đi, vì nơi tất cả loài vẫn không diệt. Sắc thân không đến, vì nơi tất cả loài vẫn không sanh. Sắc thânbất hoại, vì pháp tánhbất hoại. Sắc thânvô tướng, vì dứt đường ngôn ngữ. Sắc thân một tướng, vì lấy vô tướng làm tướng.
Sắc thân như hình bóng, vì tùy tâmứng hiện. Sắc thânnhư huyễn, vì do trí huyễn sanh ra. Sắc thân như sóng nắng, vì chỉ do tưởng mà còn. Sắc thân như bóng (ảnh), vì tùy nguyện hiện sanh. Sắc thân như mộng, vì tùy tâm mà hiện. Sắc thânpháp giới, vì tánh tịnh như hư không. Sắc thânđại bi, vì cứu hộ chúng sanh…”
Thấy biết như huyễncho đếnchứng đắcnhư huyễn tam muội là một trong những cánh cửa đi vàopháp giớiHoa Nghiêm.
